Każdy rodzaj stresu powoduje mobilizacje organizmu, a nadmiernie oddziaływujący stres powoduje spustoszenie w organizmie. Długotrwały stres powoduje m.in. wzmożony katabolizm białek, wzrost ciśnienia krwi, osłabienie wchłaniania wapnia z krwi i wiele innych co w ostateczności może powodować obniżenie odporności zwierząt poprzez hamowanie produkcji przeciwciał.
Trzoda chlewna znosi upały wyjątkowo ciężko ze względu na brak możliwości pocenia się a w warunkach fermowych brak jest możliwości chłodzenia się w ich naturalny sposób. Przez brak możliwości schłodzenia organizmu pierwszymi objawami przegrzania jest ziajanie oraz większa ilość oddechów. Lochy w sektorze porodowym szczególnie narażone są na negatywne skutki wysokich temperatur. Zakres temperatury, w którym locha odczuwa komfort termiczny wynosi 18-25°C (optimum w granicach 20°C) podczas gdy w porodówkach temperatura oscyluje w granicach 30°C. Takiej temperatury wymagają nowo narodzone prosięta.
Skutki wysokiej temperatury
Apetyt i skutki jego braku
Pierwszym widocznym skutkiem działania wysokiej temperatury otoczenia jest spadek apetytu. Należy pamiętać, że w przypadku zwierząt produkcyjnych spadek apetytu (z jakiegokolwiek powodu) jest początkiem złego. U zwierząt tuczonych obniża przyrosty dzienne i zwiększa FCR a u zwierząt hodowlanych, szczególnie loch karmiących wpływa na produkcję mleka a co za tym idzie na odżywienie prosiąt oraz obniża skuteczność krycia czy zaburza cykl rujowy. To tylko kilka, ale jakże ważnych aspektów w produkcji trzody chlewnej.
Obniżony apetyt to mniejsza ilość spożytej paszy co w konsekwencji prowadzi do niedożywienia i niewystarczającej podaży składników pokarmowych takich jak białko, tłuszcze, węglowodany oraz witaminy i minerały. Prawidłowo odżywiona locha będzie produkowała wysokiej jakości siarę i mleko oraz nie będzie wchodziła w deficyt energetyczny co w konsekwencji powoduje problemy z ponownym kryciem. Pisząc to, mam na myśli przede wszystkim to, że locha może mieć problemy z wejściem w ruję po odsadzeniu, ta ruja może być również cicha/niezauważalna. Dlatego szczególnie bacznie należy w tym okresie obserwować zwierzęta. Lochy szczególnie narażone są na problemy związane z upałami i zbyt wysokimi temperaturami ze względu na szczególny stan fizjologiczny. Ich organizmy są już bardzo mocno obciążone ciążą oraz trwającą laktacją. Należy pamiętać, że locha niedługo po odsadzeniu prosiąt musi wejść w ruję i zostać skutecznie pokryta by zachować ciągłość produkcji. Niezwykle ważne jest by w przypadku loch zwracać szczególną uwagę na tę grupę produkcyjną w okresie wysokich temperatur. Należy znaleźć sposób by niwelować negatywne skutki działania wysokiej temperatury.. Zaburzenia laktacji wysokoprodukcyjnych loch również nie są sytuacją, z którą powinniśmy się ot tak pogodzić. Wysokoplenne lochy muszą jeść by produkcja mleka była na wystarczającym poziomie, w innym przypadku by nie stracić prosiąt należy rozpocząć ich dokarmianie preparatem mlekozastępczym. Zdecydowanie lepszym rozwiązaniem jest zapobieganie- ale o tym poniżej.
Radzenie sobie z wysokimi temperaturami
Z wysokimi temperaturami możemy sobie radzić w różnoraki sposób- regulując temperaturę w pomieszczeniu poprzez żywienie oraz zmieniając sposób zarządzania na fermie.
Temperatura
Temperatura w sektorze porodowym nie jest temperaturą, która jest komfortowa dla loch. Nowonarodzone prosięta wymagają wysokiej temperatury otoczenia. W przypadku porodówki (jak również innych pomieszczeń inwentarskich, w których prowadzi się chów i hodowlę) należy mieć możliwość sterowania wentylacją i regulacji temperatury. Nowoczesne obiekty oczywiście mają takie systemy, ale zdarzają się miejsca, gdzie nie jest tak kolorowo a wydajność wentylacji jest niewystarczająca. Dobrym rozwiązaniem są pomieszczenia klimatyzowane czy schładzanie wchodzącego do środka powietrza. Istnieją również metody w postaci stosowania mgiełki, która skutecznie chłodzi zwierzęta. Takie zraszanie powoduje obniżenie temperatury nawet o kilka stopni w pomieszczeniu. Niestety ze względu na prosięta na porodówce nie nadaje się do stosowania w tym sektorze.
Żywienie i woda
Istnieją metody walki z wpływem wysokich temperatur poprzez żywienie. Stosowanie dodatków i zmiana zarządzania na fermie mogą przynieść korzystne efekty. Poniżej opisane zostaną niektóre z nich:
- Zwiększenie liczby odpasów w ciągu dnia
Nadejście upałów powoduje spadek apetytu i nie dotyczy to tylko zwierząt gospodarskich, ale każdego żywego organizmu. W przypadku loch ich obsługa w trakcie trwania wysokich temperatur powinna zostać zmieniona. Sposób zarządzania, liczba odpasów w ciągu dnia czy przeniesienie wszelkich zabiegów zootechnicznych na fermie może mieć kluczowe znaczenie w radzeniu sobie ze stresem.
W okresie letnim zaleca się zwiększenie liczby odpasów w ciągu dnia i rozpoczynania tego we wczesnych godzinach rannych kiedy temperatura nie jest jeszcze wysoka. Unika się tym samym zadawania paszy w godzinach kiedy jest najbardziej gorąco.
- Woda
Często niedoceniany element. Stały dostęp do wody jest rzeczą kluczową nie tylko ze względu na panującą wysoką temperaturę, ale również przez laktację. Poidła smoczkowe powinny charakteryzować się przepływem wody na poziomie co najmniej 1,5 l na minutę. Biorąc pod uwagę, że locha może w tym czasie spożywać dziennie nawet 40 litrów wody, nie można wyobrazić sobie jak długo musiałaby stać przy poidle. Sprawdzanie wydajności poideł jest zatem bardzo ważne, i choć to oczywiste, nie pomijajmy tego aspektu w produkcji.
- Skład paszy
Powszechnie wiadome jest, że pasza dla loch karmiących musi być silnie skoncentrowana. Niedobory składników pokarmowych odbijają się na ich kondycji oraz produkcji i składzie mleka dla prosiąt. W okresie upałów zaleca się natłuszczanie pasz. Metabolizm tłuszczu nie powoduje wysokiego wydzielania ciepła jak ma to w przypadku trawienia węglowodanów (w tym włókna) oraz białka z paszy. Poza tym pasza natłuszczana jest chętniej pobierana a zwiększona ilość tłuszczu zwiększa przyswajanie tych witamin, które są rozpuszczalne w tłuszczach i mają niemałe znaczenie antyoksydacyjne.
Bardzo ważnym aspektem jest suplementowanie loch w tym czasie związkami o działaniu antyoksydacyjnym- witamina A,E i C oraz selen. Wspomaganie pracy i ochrona organów wewnętrznych jest kluczowym działaniem, dzięki którym możemy niwelować działanie wysokich temperatur.
Zarządzanie na fermie
Wyżej wspomniano o zwiększeniu odpasów w ciągu dnia podczas upałów. To szczególnie ważne z punktu widzenia wykorzystania apetytu lochy. Karmienie powinno odbywać się wcześnie rano oraz późnym wieczorem kiedy temperatura otoczenia jest niższa. Mniejsze ilości paszy, zadawane częściej może być bardziej efektywne.
Innym sposobem radzenia sobie ze stresem cieplnym jest wykonywanie zabiegów zootechnicznych we wczesnych godzinach porannych bez dokonywania ich w czasie gdy temperatura w ciągu dnia jest najwyższa.
Oferta dla loch
Wychodząc naprzeciw potrzebom i oczekiwaniom, Agrifirm wspólnie z Nuscience wprowadzili na rynek produkt, który skierowany jest do stosowania w żywieniu loch karmiących w okresach wysokich letnich temperatur. Summer Balance to kombinacja takich związków, które mają właśnie wspomagać lochy w okresie narażenia na stres cieplny i niwelowania jego skutków. Ma to ostateczne odzwierciedlenie w jakości odchowanych prosiąt oraz w ogólnym rozrachunku opłacalności produkcji w cyklu rocznym.
W produkcie oprócz antyoksydantów w postaci witamin C i E oraz selenu, znajdziemy również wysoką dawkę betainy. Ponad to kompleks zawiera szereg roślinnych polifenoli, które mają za zadanie utrzymać środowisko jelita w zdrowiu oraz wpływać na smakowitość paszy oraz niwelować powstające stany zapalne w jelitach. Bogactwo gataktooligosacharydów wpływa pozytywnie na mikrobiom jelit, wzmacniając bariery ochronne jelit. Wszystkie te substancje mają na celu chronić środowisko przewodu pokarmowego tak by jak najmniej reagowało na niekorzystne warunki zewnętrzne. Dbając o pobranie paszy zatroszczyliśmy się również o dodatek bardzo specyficznego i lubianego przez świnie aromatu truflowego.
Podsumowując, problem wysokich temperatur nie dotyczy już tylko i wyłącznie krajów tropikalnych. Stopniowe ocieplenie klimatu powoduje, że w krajach klimatu miarkowanego temperatury latem sięgają 40 °C. Nie jest to komfortowe ani dla nas, ani dla zwierząt szczególnie wysokoprodukcyjnych. Ich organizmy szczególnie narażone są na wszelkiego rodzaju stresory z zewnątrz. Musimy zatem wszelkimi możliwymi sposobami przeciwdziałać skutkom i wspierać zwierzęta w tym ciężkim okresie jakim jest lato.